Jayne Bryant  Grand motherAs part of our work to help commemorate World War One, Chwarae Teg Friend, Jayne Bryant shares with us the story of Bridget Kearney – her great-grandmother. This personal recollection truly helps to show how the War impacted on women and their families.

My great-grandmother, Bridget Kearney, worked in Kynoch’s Explosives Factory in Arklow, County Wicklow during WW1.

Kynoch’s was a private munitions factory and employed several thousand men, women and children during WW1. There were over 400 buildings on site and they produced everything from bullets right up to large missiles.

Bridget told my grandfather that there were periodic explosions at the works. However, at around 3am on September 21st 1917 a massive explosion occurred at Kynoch’s. 27 people died and the explosion was heard up to 8 miles away. If it had happened during the day it is likely that hundreds would have died. An inquiry was set up but there was no definite conclusion about the cause of the explosion. A monument marks the common grave of those who died in the local cemetery.

Bridget was always adamant that my grandfather shouldn’t work down the mines or in any armament factories because of her own experience. She talked of the friends that she had lost during the 1917 explosion and of the poor conditions that she and others experienced in the factory. My grandfather said that she often talked to him about those who were poisoned by toxic fumes causing some to turn yellow in colour (because of the chemical TNT used in the explosives).

Apparently the uniforms that they wore had no pockets in them so that if you smoked you couldn’t keep your cigarettes inside and risk the temptation of lighting one!

Kynoch’s closed their factory in Arklow after the war and moved production to South Africa. This was done because of the increasingly volatile situation in Ireland at the time.

Bridget was born in 1889 in Arklow and came to Glyncorrwg, South Wales in 1922. She had 4 children with her husband William who was a stoker on a ship: Michael (who died as a baby) and Maggie were both born in Ireland and Will (my grandfather) and Ernie who were born in Glyncorrwg.

Bridget died aged 53 in 1942 at home in Glyncorrwg. She had been ironing a shirt for my grandfather to go out after work. Her last words to my grandfather were about her sadness that more men had died that day in WW2 and her deepest sympathies with their mothers.

I wish I had had the opportunity to meet Bridget. My grandfather talked about her often. I wonder what it must have been like and how she felt about being part of a major change in society where women were called to work.

Menywod yn y Rhyfel Byd Cyntaf – Jayne yn rhannu stori ei hen fam-gu.

Fel rhan o’n gwaith i helpu i gofio’r Rhyfel Byd Cyntaf mae Jane Bryant, un o gyfeillion Chwarae Teg, yn rhannu stori Bridget Kearney â ni, sef ei hen fam-gu. Mae’r atgof personol hwn yn helpu i ddangos sut y bu i’r Rhyfel effeithio ar fenywod a’u teuluoedd.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd Bridget Kearney, fy hen fam-gu, yn gweithio yn Ffatri Ffrwydron Kynoch yn Arklow, Swydd Wicklow.

Roedd Kynoch yn ffatri breifat ar gyfer arfau rhyfel ac roedd yn cyflogi miloedd o ddynion, menywod a phlant yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Roedd dros 400 o adeiladau ar y safle ac roedden nhw’n cynhyrchu popeth o fwledi i daflegrau enfawr.

Dywedodd Bridget wrth fy nhaid bod ffrwydradau o dro i dro yn y gweithfeydd. Fodd bynnag, tua 3am ar 1 Medi 1917 bu ffrwydrad anferth yn ffatri Kynoch. Bu farw 27 o bobl ac roedd y ffrwydrad i’w glywed hyd at 8 milltir i ffwrdd. Petai wedi digwydd yn ystod y dydd, mae’n debygol y byddai cannoedd wedi marw. Sefydlwyd ymchwiliad ond ni ddaethpwyd i unrhyw gasgliad pendant ynglŷn ag achos y ffrwydrad. Mae cofeb yn y fynwent leol yn nodi bedd cyffredin y rhai a fu farw.

Roedd Bridget bob amser yn mynnu na ddylai fy nhaid weithio i lawr yn y mwynfeydd neu mewn unrhyw ffatri arfau oherwydd ei phrofiad personol. Byddai’n sôn am y ffrindiau a gollodd yn ystod ffrwydrad 1917 ac am yr amodau gwael yr oedd hi ac eraill wedi’u dioddef yn y ffatri. Byddai fy nhad-cu yn dweud ei bod yn sôn llawer wrtho am y rhai a gafodd eu gwenwyno gan fygdarth gwenwynig gan beri i liw croen rhai ohonyn nhw droi’n felyn (oherwydd y cemegyn TNT a ddefnyddiwyd yn y ffrwydron).

Mae’n debyg nad oedd pocedi yn yr iwnifform yr oedden nhw’n ei wisgo fel nad oedd modd cadw sigaréts a fyddai’n berygl o greu temtasiwn i’w cynnau!

Cafodd ffatri Kynoch yn Arklow ei chau ar ôl y rhyfel a symudwyd y gwaith cynhyrchu i Dde Affrica. Penderfynwyd ar y cam hwn oherwydd y sefyllfa ymfflamychol gynyddol yn Iwerddon ar y pryd.

Ganed Bridget ym 1889 yn Arklow a daeth i Glyncorrwg, yn y De ym 1922. Roedd ganddi hi a’i gŵr William, a oedd yn gweithio ar y llongau fel taniwr, 4 o blant: ganed Michael (a fu farw’n faban) a Maggie yn Iwerddon a ganed Will (fy nhad-cu) ac Ernie yng Nglyncorrwg.

Bu farw Bridget yn ei chartref yng Nglyncorrwg ym 1942 yn 53 oed. Roedd wedi bod yn smwddio crys i’m tad-cu i’w wisgo i fynd allan ar ôl ei waith. Ei geiriau olaf i’m tad-cu oedd ei thristwch bod mwy o ddynion wedi marw’r diwrnod hwnnw yn yr Ail Ryfel Byd a’i bod yn cydymdeimlo’n ddwys â’u mamau.

Byddwn wedi hoffi cael y cyfle i gyfarfod â Bridget. Roedd fy nhad-cu yn sôn amdani’n aml. Rwy’n ceisio dychmygu sut brofiad oedd e a sut roedd hi’n teimlo am fod yn rhan o newid mor sylweddol mewn cymdeithas lle’r oedd menywod yn cael eu galw i fynd i weithio.

 

Women_police_outside_their_barracks_-_Ministry_of_Information_First_World_War_Official_Collection_Q30578

Photograph courtesy of the Imperial War Museum

The First World War and the lasting impact that it had on women and their role in British society has been the subject of much historical analysis and debate, with two main schools of thought developing.

One suggests that the war was a “watershed of social change” that had a dramatic and beneficial impact on women’s lives, opening up new opportunities. (Noakes, 2007) The other is more cautious and argues that the impact of the war on women and gender roles was limited and temporary, overshadowed by a backlash against women in the post-war years.

There were certainly some gains for women in terms of their position in society. Women over 30 gained the vote in 1918 under the Representation of the People Act, in 1919 the Sex Disqualification Act made it illegal to exclude women from jobs because of their gender. The war had allowed women to prove themselves capable in the workplace, particularly in food production with many farmers wanting to keep women on. And some new opportunities for employment opened up in light engineering, retail and office work.

However, these gains were accompanied by a number of losses. As Britain strived to return to normality the desire for many women to continue working in non-traditional roles was a stark reminder of a conflict most wanted to forget. As a result women were demonised for wanting to keep their higher paid jobs and often portrayed as taking jobs away from returning war veterans. In 1919 the Restoration of Pre-War Practices Act ordered women to leave their wartime jobs to make way for returning men. This had a noticeable impact on the number of women in work and by 1921 the percentage of women in the labour force was 21%, lower than in 1911. By 1931 women’s weekly wages had returned to the pre-war rates at half that of men.

What seems clear is that the post-war situation was complex and placed women in a unique position. The war had allowed them to prove that they were capable of doing many of the jobs traditionally carried out by men and had given them a taste of the independence and financial freedom that such higher paid jobs could offer. Yet culturally Britain was not ready to accept this new role for women.

The war was certainly a defining moment for women, opening the door to new opportunities and allowing them to challenge traditional ideas about men and women’s position in society and the workplace.

Tackling these perceptions continues to be a key element in the fight to close the gender pay gap. Many of the jobs taken on by women during the war were in what we would consider the STEM (science, technology, engineering and maths) sector, an area where women continue to be under-represented even today. 100 years on from the start of the First World War it’s important that we commemorate the part that women played in Britain’s war effort. What better way than to finally put an end to the negative impact that traditional ideas about women’s role has on their position in the workplace and the home and to secure an equal place for women in the sectors, such as STEM, where they remain noticeably absent.

References

Lucy Noakes, 2007 “Demobilising the Military woman

Lle’r Fenyw yn y Rhyfel Byd Cyntaf – Trobwynt i newid cymdeithasol?

Bu dadansoddi a thrin a thrafod brwd am y Rhyfel Byd Cyntaf a’i effaith hirhoedlog ar fenywod a’u rôl yng nghymdeithas Prydain, a datblygodd dwy brif ffordd o feddwl am hyn.

Yn ôl un garfan, roedd y rhyfel yn drobwynt i newid cymdeithasol a chafodd effaith ddramatig a buddiol ar fywydau menywod, gan agor drysau i gyfleoedd newydd. (Noakes, 2007) Mae’r garfan arall yn fwy gofalus, ac yn dadlau mai effaith dros dro a chyfyngedig a gafwyd ar fenywod ac ar rolau’r ddau ryw, gyda’r ymateb chwyrn yn erbyn menywod yn y blynyddoedd wedi’r rhyfel yn taflu cysgod dros y cyfan.

Yn ddi-os, gwelwyd lle’r fenyw mewn cymdeithas yn datblygu er gwell mewn rhai ffyrdd. Ym 1918 o dan Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl, rhoddwyd y bleidlais i fenywod dros 30, ac ym 1919 gwnaeth y Ddeddf Gwaharddiadau hi’n anghyfreithlon i rwystro menywod rhag gwneud swyddi ar sail eu rhyw. Roedd y rhyfel wedi caniatáu i fenywod brofi eu bod yn abl yn y gweithle, yn enwedig ym maes cynhyrchu bwyd, ac roedd llawer o ffermwyr am barhau i gyflogi’r menywod hynny. A chododd rhai cyfleoedd gwaith newydd ym maes peirianneg ysgafn, ym myd manwerthu a gwaith swyddfa.

Serch hynny, law yn llaw â’r camau cadarnhaol hyn gwelwyd nifer o gamau negyddol hefyd. Wrth i Brydain geisio ail-afael mewn normalrwydd, roedd ysfa llawer o fenywod i barhau i weithio mewn rolau anhraddodiadol yn atgof cryf o’r rhyfel yr oedd y mwyafrif am ei anghofio. O ganlyniad, roedd menywod dan y lach am fod eisiau cadw’u swyddi â chyflogau uwch ac yn aml byddent yn cael eu portreadu fel rhai a oedd yn dwyn swyddi’r milwyr a ddychwelodd o’r ffrynt. Ym 1919, gorchmynnodd Deddf Adfer Arferion Cyn-Rhyfel (the Restoration of Pre-War Practices Act) fenywod i ildio’u swyddi amser rhyfel i’r dynion a oedd yn dychwelyd o’r rhyfel. Cafodd hyn effaith amlwg ar nifer y menywod mewn gwaith ac erbyn 1921 21% oedd canran y menywod yn y gweithlu, a oedd yn is nag ym 1911. Erbyn 1931, roedd cyflogau menywod wedi disgyn yn ôl i’w cyfraddau cyn-rhyfel, sef hanner cyflogau’r dynion.

Mae’n amlwg bod y sefyllfa wedi’r rhyfel yn un gymhleth a’i bod wedi gosod menywod mewn sefyllfa unigryw. Roedd y rhyfel wedi caniatáu iddyn nhw brofi eu bod yn abl i wneud y rhan fwyaf o’r swyddi yr oedd dynion yn draddodiadol yn eu gwneud ac roedd wedi rhoi blas iddyn nhw ar yr annibyniaeth a’r rhyddid ariannol a oedd yn dod gyda swyddi a oedd yn talu cyflogau uwch. Ac eto, yn ddiwylliannol, doedd Prydain ddim yn barod i dderbyn y rôl newydd hon ar gyfer menywod.

Heb os, roedd y rhyfel yn drobwynt yn hanes menywod, ac agorodd y drws i gyfleoedd newydd, gan ganiatáu iddyn nhw herio syniadau traddodiadol am safle dynion a menywod mewn cymdeithas ac yn y gweithle.

Mae mynd i’r afael â’r syniadau hyn yn parhau i fod yn elen allweddol o’r ymdrech i gau’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau. Erbyn heddiw, byddem yn ystyried llawer o’r swyddi a oedd yn cael eu gwneud gan fenywod yn ystod cyfnod y rhyfel fel rhai yn y sector STEM (gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg a mathemateg), sef sector lle mae prinder menywod yn parhau hyd yn oed heddiw. Wrth nodi canmlwyddiant dechrau’r Rhyfel Mawr, mae’n bwysig ein bod yn cofio cyfraniad menywod at ymdrechion rhyfel Prydain. Pa ffordd well o wneud hyn na thrwy roi stop unwaith ac am byth ar yr effaith negyddol y mae syniadau traddodiadol am rôl menywod yn ei chael ar eu safle yn y gweithle ac yn y cartref, a sicrhau lle cyfartal i fenywod yn y sectorau, megis STEM, lle maen nhw’n parhau’n amlwg o absennol.

Cyfeiriadau

Lucy Noakes, 2007 “Demobilising the Military Woman”

 

Women_workers_in_the_New_Gun_Factory_Woolwich_WWI_IWM_Q_27845

Photograph courtesy of Wikimedia Commons user Rcbutcher

Perceptions of women in the workplace during the First World War varied but were largely driven by the battle between the need to fill the jobs left vacant by men called up to fight and the desire to maintain the traditional feminine image of women as wife and mother. Many of the roles that women were required to take-up were in stark contrast to the feminine images that people were used to.

For a society dealing with one of the most horrific and far reaching conflicts in history, seeing women in male clothing and undertaking heavy, manual work was yet another reminder of the war and its impact on their lives.

For the Government, maintaining the status quo as far as was possible and promising a return to normality once the war was over was a key driver in how they viewed and portrayed women workers. Women who entered traditionally male dominated sectors were viewed as temporary workers who were not capable of matching skilled men in quantity or quality of output. This view was evident in the use of the dilution and substitution schemes, which saw employers divide skilled jobs into a number of semi-skilled jobs or employing a number of women to carry out a job previously done by a single man. A knock-on effect of these schemes was enabling many employers to get around equal pay rules.

The battle between the ideal and the reality of women’s role during the war was also evident in other areas. For example, women who wanted to serve as war nurses were not only welcomed but actively encouraged, while women who wished to serve as doctors were greeted with suspicion. The press were banned from reporting on the realities of work in the munitions factories, particularly of the dangers and health implications, in part to not discourage others from taking on the role but also to protect more traditional images of women.

For British society in WW1 the influx of women into the workplace and more specifically into roles that jarred with traditional ideals about women’s position in society, was a constant reminder of the upheaval of war. This fed negative perceptions of women workers both during and after the war, while the need to return to normality after 1919 served as a significant barrier to women who wanted to continue in their new found roles.

Blog 4 Lle’r Fenyw yn y Rhyfel Byd Cyntaf – Sut roedd menywod yn y gweithle yn ystod y rhyfel yn cael eu gweld

Roedd sut roedd menywod yn y gweithle yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn cael eu gweld yn amrywio, ond roedd syniadau’n cael eu llywio i raddau helaeth gan y frwydr rhwng yr angen i lenwi’r swyddi gweigion yn sgil ymadawiad y dynion i’r rhyfel a’r awydd i gynnal y ddelwedd fenywaidd draddodiadol o’r fenyw fel gwraig a mam. Roedd llawer o’r swyddi y bu gofyn i fenywod eu cyflawni yn wrthgyferbyniad llwyr i’r delweddau benywaidd oedd yn gyfarwydd i bobl.

I gymdeithas a oedd yn ceisio dygymod ag un o’r rhyfeloedd mwyaf erchyll a phellgyrhaeddol ei effaith mewn hanes, roedd gweld menywod mewn dillad dynion yn gwneud gwaith trwm, corfforol yn atgoffa rhywun eto fyth am y rhyfel a’i effaith ar eu bywydau.

I’r Llywodraeth, roedd cadw’r status quo cyhyd ag y bo modd ac addo y byddai pethau’n dychwelyd i fod fel yr oeddynt unwaith y byddai’r rhyfel ar ben yn ddylanwad allweddol ar y ffordd roedd gweithwragedd yn cael eu gweld a’u portreadu. Roedd menywod a ymunodd â sectorau a oedd yn draddodiadol yn rhai  dynion yn cael eu gweld fel gweithwyr dros dro na fyddai’n medru cystadlu â dynion medrus o safbwynt maint nac ansawdd yr allbwn. Amlygwyd hyn yn glir yn y ffordd roedd cynlluniau disodli a rhannu yn cael eu rhoi ar waith, wrth i gyflogwyr rannu swyddi medrus yn nifer o swyddi lled fedrus neu drwy gyflogi nifer o fenywod i wneud swydd a arferai gael ei gwneud gan un dyn. Effaith y cynlluniau hyn oedd caniatáu i lawer o gyflogwyr osgoi’r rheolau a oedd yn ymwneud â chyflog cyfartal.

Roedd y frwydr rhwng y ddelfryd a realiti rôl menywod yn y rhyfel yn amlwg mewn meysydd eraill hefyd. Er enghraifft, roedd menywod a oedd am wasanaethu fel nyrsys yn y rhyfel nid yn unig yn cael eu croesawu ond hefyd yn cael eu hannog yn frwd, ond drwgdybiaeth a wynebai menywod a oedd am wasanaethu fel meddygon. Cafodd y wasg ei gwahardd rhag adrodd am realiti bywyd yn y ffatrïoedd arfau, yn enwedig y goblygiadau iechyd a’r peryglon, a hynny’n rhannol rhag i hynny rwystro eraill rhag gwneud y gwaith ond hefyd er mwyn gwarchod y delweddau mwy traddodiadol o fenywod.

I gymdeithas Brydeinig yn ystod y Rhyfel Mawr, roedd dyfodiad menywod i’r gweithle, ac yn fwy penodol, i rolau a oedd yn groes i’r delfrydau traddodiadol am safle’r fenyw mewn cymdeithas, yn atgoffa rhywun yn barhaus o effaith bellgyrhaeddol y rhyfel. Cafodd hyn ddylanwad negyddol ar syniadau pobl am  fenywod yn ystod ac ar ôl y rhyfel, gyda’r angen i ddychwelyd i normalrwydd ar ôl 1919 yn rhwystr mawr i fenywod a oedd am barhau i gyflawni eu rolau newydd.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 71 other followers